Conferentie Close Reading

Afgelopen vrijdag ben ik met een collega naar de conferentie Close Reading van Expertis in Bunnik geweest. Afgelopen april ben ik met dezelfde collega geweest en toen waren er nog zoveel workshops die we wilden volgen dat we nu dus weer mochten. In mijn blog lees je wat ik die dag allemaal heb gehoord. 

Wat is Close Reading?

Close Reading is een verdiepende manier van begrijpend lezen waarbij de inhoud van een complexe tekst centraal staat en kinderen op een actieve manier aan de slag gaan met de tekst. Herlezen, aantekeningen maken, samenvatten, monitoren, samenwerken, redeneren, discussiëren, en reflecteren zijn belangrijke vaardigheden die hierbij centraal staan.

Waarom niet gewoon begrijpend lezen?

De afgelopen jaren waren mijn leerlingen niet bepaald gelukkig met het vak begrijpend lezen. Een hoop gezucht en gesteun als ik aankondigde dat we door gingen naar begrijpend lezen. De teksten waren saai, de vragen waren stom en de inzet was minimaal. Betrokkenheid wist ik zo goed als niet te creëren. Tot ik las over Close Reading en dit eens ging uitproberen in mijn klas: “dit was echt een toffe les!”, “Hier heb ik veel van geleerd!”, “Het is helemaal niet erg om deze tekst drie keer te moeten lezen!” en zo kan ik nog wel meer reacties vertellen die ik in mijn klas hoorde. 

Hoe ziet Close Reading er dan uit in de praktijk?

Voordat ik mijn lessen kan geven, moet ik eerst op zoek naar een geschikte tekst. Ik vind het heel belangrijk om de verschillende vakken met elkaar te verbinden. Vaak sluit de gekozen tekst dan ook aan op mijn taalthema of op het thema wereldoriëntatie. Deze tekst vind ik in informatieve boeken, in tijdschriften, in kranten of in leesboeken. Ik probeer hierin te variëren, maar merk wel dat ik informatieve boeken het prettigst vind. 

Sessie, 1, 2 en 3

Elke sessie beginnen we met het lezen van de tekst. Daarna geef ik de les volgens het EDI principe: ik doe het voor, wij doen het samen, jullie doen het samen. De eerste vraag doe ik dus voor, de tweede vraag doen we samen en de derde vraag en verder doen ze in twee- of drietallen. Wat ik heel belangrijk vind in deze fase van de les is dat ik meerdere groepjes antwoorden laat geven en de kinderen met elkaar over de antwoorden laat discussiëren. Het belangrijkste aan een antwoord is dat ik het bewijs in de tekst moet kunnen vinden, dus geen “ik heb op gezien dat…” of iets dergelijks. 

Bij sessie 1 richt je je op algemene begripsvragen, tijdens sessie 2 richt je je op vragen over de belangrijkste details, woordenschat en tekststructuur en tijdens sessie 3 stel je vragen over de bedoeling van de schrijver en stel je vragen over opinies, argumenten en leg je verbanden met andere teksten. 

 

Lezing

De dag begon met een lezing: Close Reading in alle vakgebieden om de vakspecifieke leesvaardigheid te stimuleren.  Tijdens deze lezing werd benadrukt dat Close Reading geen methode is, maar een aanpak waarbij het gaat om:

  • diep tekstbegrip
  • analyse van de tekst en tekststructuur
  • de inhoud van de tekst staat centraal 
  • een tekst meerdere keren lezen aan de hand van tekstgericht vragen 
  • aantekeningen maken 
  • discussies over de tekst 

De volgende redenen werden genoemd om Close Reading in te zetten bij verschillende vakgebieden:

  1. Begrijpend lezen wordt geïntegreerd in het curriculum en niet gezien als apart vak.
  2. Close Reading geeft mogelijkheden om vakspecifieke kennis te vergaren. 
  3. Er ontstaan kansen om instructie te geven op vakspecifieke leesvaardigheden. 
Workshop: selecteren van boeken en teksten voor Close Reading

Waar let je op bij het selecteren van een geschikt boek of een geschikte tekst? Een goede tekst geeft veel mogelijkheden om leerlingen te laten oefenen met vaardigheden om tot dieper tekstbegrip te komen.

Kwantitatieve aspecten waar je op moet letten bij het kiezen van een tekst:

  • aantal woorden in een zin
  • lengte van woorden (aantal klankgroepen)
  • lengte van zinnen 
  • lengte van de tekst 
  • aantal bijzinnen
  • AVI niveau

Kwalitatieve aspecten waar je op moet letten bij het kiezen van een tekst:

  • tekststructuur
  • taalkundige kenmerken 
  • betekenis van de tekst
  • bedoeling en gedachten van de schrijver
  • kennisniveau 
Workshop: close looking 

Dit is een variant op close reading waarbij de illustraties centraal staan. Illustraties ondersteunen of vervangen dan zelfs de tekst. Soms vertellen de illustraties een eigen verhaal, vol onverwachte verrassingen en inzichten. Met behulp van een aantal gerichte vragen kan kijken en genieten zich dan verdiepen tot zien en begrijpen. De boeken van Charlotte Dematons lenen zich hier heel goed voor en zijn zelfs voor de bovenbouw nog een feest der herkenning om in te kijken. 

Workshop: Instructieteksten inzetten bij Close Reading

Een instructietekst is een tekst die hulp biedt bij het uitvoeren van een taak. Denk aan recepten, een gebruiksaanwijzing, handleidingen etc. 

Een hele leuke tip die we kregen was om de handleiding van een spelletje te nemen als tekst (bijvoorbeeld het spel Uno) en deze dan helemaal uitpluizen en als afsluiting (sessie 3) dit spel in groepjes in de klas spelen. Hebben de kinderen de handleiding begrepen en kunnen ze de spelregels toepassen? Handleidingen van spelletjes kun je vinden op www.gebruikershandleiding.com 

Workshop: Differentiatie bij Close Reading

In principe is het niet nodig om te differentiëren bij Close Reading. Vaak is het zo dat de sterke leerlingen uit zichzelf al veel dieper de tekst in duiken en bij zwakke leerlingen model je meer als leerkracht.

Verder zie je dat in de sessies de taxonomie van Bloom ook wordt toegepast. In je vraagkeuze kun je hier natuurlijk ook rekening mee houden. 

Wat ik wel doe is dat tijdens mijn sessies is dat zwakke leerlingen maar 3 kenmerken of 3 gevolgen hoeven te zoeken en te benoemen en dat de sterke leerlingen er 5 moeten vinden in de tekst. 

Ook kun je zwakke leerlingen een voorsprong geven door een stukje pre-teaching. 

Vormgevers 

Als laatste wil ik je nog een tip geven: vormgevers.

Vormgevers zijn organizers die je perfect kunt inzetten tijdens je lessen Close Reading. Ik maak zelf graag gebruik van Venn-diagrammen, gebeurteniskettingen, stroomdiagrammen etc. Het helpt de leerlingen om de tekst beter te begrijpen en alle informatie goed te ordenen. Meer informatie en uitleg vind je hier: natuurlijk leren.

Ook heb ik ze allemaal verzameld op mijn Pinterest bord: vormgevers. 

Winactie

Volg je mij al op sociale media? Doe dat snel, want…. binnenkort komt er een winactie op mijn Instagram en Facebook waarbij ik het boek Close Reading verloot.

Een dag(je) naar het Pica congres

Woensdag 18 september ben ik met mijn collega’s om 7.30 uur vertrokken voor ons bezoek aan het Pica Congres in Bunnik. Vorig jaar wilde ik ook al graag gaan, maar lukte het niet (geen vervanging, nascholingsbudget was al op… je kent het vast wel). Dit jaar kon ik gelukkig wel van de partij zijn en wel met mijn (bijna) hele team. De leerlingen een dagje vrij en wij studiedag!

Lezing van Kees van Overveld

Op de site las ik dat er meer dan 500 deelnemers zich hadden aangemeld voor het Pica Congres! Het was er dan ook gezellig druk, maar niet te druk (nou vooruit bij de damestoiletten dan). De dag startte met een pakkende lezing door Kees van Overveld. Hij vertelde over het functioneren van moeilijke klassen en wat er mis kan gaan in de interactie tussen leerkracht en leerlingen. Gelukkig gaf hij ook heel veel tips om dit te voorkomen of te veranderen. Hij adviseert om chaos-tijd in te plannen, 3 minuten tussen 2 lessen zodat leerlingen even kunnen ontladen. Deze tip pas ik al toe en mijn leerlingen worden hier altijd heel gelukkig van. Hij liet in zijn presentatie ook een briefje zien waarop hij geturfd had hoe vaak de juf in die klas ssst zei… Oeps! Daar ga ik volgende week opletten! Zijn belangrijkste tip: blijf lachen voor de klas! Gelukkig heb ik daar niet heel veel moeite mee. Op het eind van zijn lezing kreeg iedereen zijn nieuwe boek mee naar huis! Een uitgebreide recensie volgt zeker over dit boek! Het ziet er in ieder geval heel toegankelijk en praktisch uit!

Bij het inschrijven voor het Pica Congres moest je jouw workshop voorkeuren voor die dag al opgeven. Er was keus uit 25 workshops, waarvan een aantal meerdere keren werden gegeven! Helaas kon ik niet naar de Masterclass Gedragsoplossingen van Kees van Overveld, deze was al vol.   

Workshopronde 1: de begeleiding van leerlingen met angstproblemen

Mijn eerste workshop was: De begeleiding van leerlingen met angstproblemen en werd gegeven door Tamara Luijer. Een groot deel van de stof was al bekend voor mij, doordat ik de kindercoachopleiding had gevolgd. Wat ik wel heel knap vond van Tamara was dat ze het allemaal heel eenvoudig kon uitleggen op kinderniveau. Ze legde uit over het reptielenbrein en het angstbelletje in ons hoofd, wat vroeger een heel belangrijke functie had. Vandaag de dag geeft het angstbelletje vaak een vals alarm af. Het kind kan er niets aan doen dat het angsten heeft, het moet leren dat het vals alarm is en de rode gedachten zien om te buigen naar groene gedachten. Dit kun je als leerkracht doen door met het kind te praten over de gedachte – het gevoel – het gedrag dat je hebt bij angst. Een gevoelsthermometer kan deze leerlingen ook helpen.

Workshopronde 2: onderwijs op maat voor (hoog)begaafde leerlingen 

Workshop ronde 2 ging ik naar Wilna van den Brink en Marije den Otter van Briljant Onderwijs voor de workshop “Onderwijs op maat voor (hoog)begaafde leerlingen”. In deze workshop werd ingegaan op de onderwijsbehoeften van (hoog)begaafde leerlingen, zowel op cognitief, sociaal-emotioneel als meta-cognitief vlak. Door te compacten (door voortoetsen kun je leerdoelen selecteren en stof die beheerst wordt, kan worden geschrapt) hebben deze leerlingen meer tijd om te verrijken. Verrijken kan op meerdere manieren: vakgebonden door leerlingen uit te dagen met werkboekjes als rekentijger en plustaak, ook kan het door leerlingen modules te laten volgen. Denk bijvoorbeeld aan een module “leren mindmappen voor kinderen”. Daarnaast kun je ook verrijken door het werken met projecten. In een project leren deze kinderen veel nieuwe informatie, ordenen ze deze informatie en maken ze er een passende verwerking bij. Tot slot werd er stilgestaan bij de Taxonomie van Bloom. Het belang van het hogere orde denken voor dit type leerlingen. Op hun site kun je meer lezen over het werken in projecten.

Workshopronde 3: versterk metacognitie en zelfsturing bij leerlingen

De laatste workshop van de dag was ook weer een interessante: Versterk metacognitie en zelfsturing bij leerlingen door Inge Verstraete. Inge is co-auteur van het “Handboek Leren Leren”. Ook bij deze workshop kreeg ik heel veel inspiratie om creatief aan de slag te gaan in de klas. Hier ga je zeker nog meer over terugzien op mijn site! Als leerkracht versterk je het denken of breng je het denken van de leerling opgang door reflectieve vragen te stellen. Veel leerlingen gaan zich hierdoor leerkrachtafhankelijk opstellen en wachten totdat wij hen tijdens of na de taak aanwijzingen geven. Het is belangrijk om leerlingen te leren reflecteren op hun werk en om hen te helpen kun je dit het beste visualiseren. Een visualisatie ondersteunt leerlingen in de klas om zelf het eigen leerproces te monitoren en waar nodig bij te sturen.  Hoe belangrijk vind jij het dat leerlingen leren om in de gaten te houden of ze nog op de goede weg zijn? Ik vind dit heel belangrijk in de klas en heb mezelf aan het eind van de dag het “Handboek Leren Leren” cadeau gedaan!

Na deze workshop was er nog een moment voor een gezellige afsluiting en was het weer tijd om in de auto te stappen en naar huis te rijden. Het was een hele gave dag en ik ben zeker van plan om volgend jaar weer te gaan! Volgend jaar is het Pica Congres op 16 september 2020. Ik zou zeggen, noteer het alvast in je agenda!